In mijn praktijk had ik veel cliënten die diabetes (suikerziekte) hebben. Degene die dit hebben weten dat ze regelmatig hun glucose waarden moeten bepalen: zelf of door de praktijk ondersteuner. Maar wat is glucose nu eigenlijk.
Ik wil dat in aantal hoofdstukken zo eenvoudig mogelijk uitleggen, ook in relatie met diabetes.

Glucose en koolhydraten

Wat is glucose?
Glucose is de brandstof voor ons lichaam, zoals benzine de brandstof is voor een auto.
Waarom is glucose belangrijk voor ons lichaam?
Glucose levert elke lichaamscel energie om lichaamsfuncties te vervullen. Denk aan bewegen, slapen, denken, onszelf warm houden, vertering van ons voedsel, kortom om te kunnen leven.
Cellen kunnen ook vet verbranden om aan energie te komen, maar een aantal cellen is voornamelijk aangewezen op glucose als brandstof, zoals hersencellen, zenuwcellen en rode bloedcellen.

Hoe krijg je glucose binnen?
Glucose (in pure vorm) komt weinig in onze voeding door. Het zit voornamelijk “ingepakt” in allerlei voedingsmiddelen. De gewone suiker bevat glucose en een andere suikermolecuul (fructose), de melksuiker uit zuivel (lactose) is opgebouwd uit glucose en galactose. En verder is glucose een bouwsteen van zetmeel, wat oa voorkomt in graanproducten, aardappelen, peulvruchten etc.
Zo krijgen we glucose in ons lichaam.

Hoe komt glucose in het bloed?
Als we iets eten met koolhydraten zorgt de spijsvertering voor het losknippen van de koolhydraat moleculen. Dit is een heel proces waar enzymen een rol spelen. Uiteindelijk blijft er glucose over wat via de darmwand het bloed in kan komen.
Via de bloedbaan gaat de glucose direct naar de lever. De lever zorgt voor de afgifte van glucose aan het bloed als de cellen om energie vragen. Een teveel aan glucose wordt opgeslagen als voorraad in de vorm van glycogeen of omgezet in vet. (Zo kan overgewicht ontstaan en het bekende “zwembandje” om ons middel).

Verschillende soorten koolhydraten:
Er zijn “snelle” koolhydraten en “langzame” koolhydraten. Een glas frisdrank (bevat suiker) wordt heel snel opgenomen in het bloed, de koolhydraten uit bijv. brood (zetmeel) wordt heel langzaam afgebroken en duurt het dus langer voordat de glucose in het bloed is. Het maakt ook uit of je tegelijk vezels, vetten en eiwitten gebruikt. Hoe meer je hier van eet hoe trager de opname van glucose, en hoe beter dat uiteindelijk is.

Glucose en diabetes

In vorige hoofdstuk vertelde ik over wat glucose is, hoe belangrijk het is voor het lichaam en de verschillende soorten koolhydraten. In dit hoofdstuk ga ik nader in op de relatie tussen glucose en diabetes.

Hoeveel glucose in het bloed is gezond?
Het glucose gehalte van het bloed kan schommelen. Een gezonde waarde ligt tussen de 4-8 mmol/liter. Na het eten van koolhydraten gaat het snel of minder snel richting de 8 millimol, afhankelijk welk soort koolhydraat je hebt genuttigd. Het gehalte blijft ongeveer 1-2 uur aan de hoge kant. Na 3 uur na de maaltijd is het glucose gehalte vaak het laagst.

Hoe blijft het glucose gehalte tussen de gezonde waarden?
Hoe gelijkmatiger de glucose in het bloed komt, hoe minder pieken en dalen er zijn en je dus makkelijker binnen de grenzen blijft. De 3 hoofdmaaltijden over de dag verspreiden is dan ook zeker aan te raden.
Vezelrijke voeding en zo min mogelijk snelle suikers eten beperkt de schommelingen, omdat het glucose dan langzaam in het bloed komt.
Daarnaast zorgt het hormoon insuline ervoor dat glucose de cel in kan om energie te leveren. Daardoor daalt het glucose gehalte in het bloed.
Komt de glucose onder de 4 mmol, dan komt het hormoon glucagon in actie. Deze spreekt dan de glucose voorraad uit de lever aan. Zo blijven de glucosewaarden mooi stabiel.

Wat heeft het glucose gehalte met diabetes te maken?
Bij diabetes (suikerziekte) gaat er wat mis met de glucose balans in het bloed. De alvleesklier maakt te weinig insuline aan of het lichaam is ongevoelig geworden voor insuline (insuline resistentie). Het glucose gehalte blijft te hoog omdat ze cellen geen glucose opnemen.

Wat zijn de nadelen van teveel glucose in het bloed (bij diabetes)?
Te hoge glucose waarden is niet goed voor je gezondheid. In eerste instantie kun je klachten krijgen als vermoeidheid, dorst, wazig zien, veel plassen en verwardheid. Langdurige hoge glucose waarden kan tot complicaties leiden als nierschade, schade aan de ogen, slecht genezende wondjes, hart en vaatziekten en ontstekingen in het lichaam.
Na het stellen van de diagnose diabetes is het van groot belang om de glucosewaarden zo snel mogelijk weer normaal te krijgen. Dit kan met een goed voedingsadvies van een diëtist en/of medicatie.

Hoe weten diabetici dat hun glucosewaarden stabiel genoeg zijn?
Dit kan door regelmatig de glucosewaarden te laten bepalen door de praktijk ondersteuner van de huisarts of door zelf de glucose te meten met een vinger prik.
Een andere manier is via een sensor op de huid die 24 uur per dag de bloed glucose meet. De sensor is af te lezen met een app op de smartphone.
Dit laatste wordt steeds meer uitgevoerd, je krijgt zo veel inzicht wat voeding, beweging en bijv. stress met je glucosewaarden doet.

Glucose en voeding

In de vorige 2 hoofdstukken heb ik algemene zaken verteld over glucose en de relatie met diabetes.
In dit hoofdstuk wil ik ingaan wat je in je voeding kunt veranderen als de diagnose diabetes is gesteld.
Uit voorgaande hoofdstukken komt naar voren dat je in de eerste instantie de snelle koolhydraten zo veel mogelijk moet vermijden. Dit zijn de suikers die voorkomen in koekjes, ontbijtkoek, frisdranken, vruchtensappen, gebak, de suiker uit de suikerpot, kortom alles waar suiker is aan toegevoegd. Als je hier veel gebruik van maakt, is er al grote winst: de glucosewaarden zullen dalen. Ook witte rijst en witte pasta zullen de glucosewaarden ontregelen. Van de volkoren soorten zal er iets minder pieken van de glucosewaarden te zien zijn, beperk wel de hoeveelheid.
Als dit de glucosewaarden niet voldoende laat dalen is een strengere koolhydraat beperking aan te raden. Dit betekent dat je vooral moet letten op het soort brood wat je eet, hoeveel aardappelen, rijst en pasta je gebruikt en hoeveel fruit je eet op een dag.
Je kunt dan minder brood eten en als je brood eet gebruik dan koolhydraat beperkt brood. Als ontbijt kun je bijvoorbeeld starten met kwark, noten en wat blauwe bessen. Als lunch kun je bijvoorbeeld zelf gemaakte soep eten, gemaakt van veel groenten en met bijvoorbeeld zonnebloempitten en uitgebakken spekjes erin. Neem er altijd wat zuivel bij om wel voldoende eiwitten te krijgen wat juist goed is voor de spieren en voor een goede verzadiging. Ook een salade met een eiwit bron als noten, ei, vis, kip stukjes en peulvruchten is een goede koolhydraat beperkte maaltijd.
De warme maaltijd zou je de aardappelen, rijst en pasta eruit kunnen halen en dit vervangen door andere groenten. Het gaat hier even te ver om hier dieper op in te gaan.
Dit zijn maar een paar voorbeelden die ik hier aangeef, variatie in deze voeding is van belang om het goed vol te houden en geen tekorten te krijgen.
Mijn ervaring is dat de glucose waarden heel goed dalen naar de juiste balans. Ga dit niet op eigen houtje doen als je medicatie voor diabetes gebruikt, omdat de kans op een hypo dan erg groot is!
Dit moet altijd in overleg met je diabetes verpleegkundige en je diëtist.
Bij een strenge koolhydraat beperking is het zeker aan te raden een diëtist in te schakelen, omdat er snel tekorten kunnen ontstaan aan voedingstoffen.
En ander voordeel van koolhydraat beperkt eten is dat je goed gewicht kunt verliezen. Juist mensen met diabetes hebben vaak overgewicht. De glucosewaarden zijn dan zo laag, dat het lichaam wordt aangezet tot verbranding van vet als brandstof. Als je 5-10% gewichtsreductie kunt realiseren gaan ook je glucosewaarden naar beneden. Ook andere waarden, zoals bijvoorbeeld de cholesterol waarden die ook vaak ontregeld zijn bij diabetes gaan naar de gunstige kant. En de bloeddruk daalt. Kortom: grote gezondheidswinst! En als je er een beetje bij kunt bewegen is dat helemaal positief.
Kijk eens op mijn website: http://www.Annemarieskookboek.nl voor koolhydraat beperkte recepten.